Usage of different लकार-s for various tenses or moods

It was mentioned in the previous post about Verbs धातवः that use of different लकार-s is not necessarily limited to the general guideline in the श्लोक below –

लट् वर्तमाने लेट् वेदे भूते लुङ् लङ् लिटस्तथा ।

विध्याशिषौ लिङ्लोटौ लुट् लृट् लृङ् च भविष्यतः ॥

Following compilation of सूत्राणि related  to different लकार-s  gives better guideline. The column कदा is generally okay. But the column सूत्रं वा सूत्राणि details the usage-options better. Every सूत्रम् merits to be explained in English and with examples. In लघुसिद्धान्त-कौमुदी there is a specific chapter लकारार्थ-प्रकरणम् detailing explanation of 49 aphorisms सूत्राणि which supposedly cover usage of लकार-s. Examples are also given there. Maybe, I can attempt translation of this chapter !

क्रमाङ्कः लकार: कदा सूत्रं वा सूत्राणि
1 लट् वर्तमाने ३/२/११७ प्रश्ने चासन्नकाले ।
३/२/११८ लट् स्मे ।
३/२/१२३ वर्तमाने लट् ।
३/२/१२४ लटः शतृशनचावप्रथमासमानाधिकरणे ।
३/२/१२५ संबोधने च ।
(It seems 3/2/125 is to be read in continuation of 3/2/124)
३/३/४ यावत्पुरानिपातयोर्लट् ।
३/३/१४२ गर्हायां लडपिजात्वोः ।
३/४/८३ विदो लटो वा ।
2 लेट् वेदे ३/४/७ लिङ्-र्थे लेट् ।
३/४/९४ लेटोऽडाटौ ।
3 लुङ् भूते ३/२/१०९ उपेयिवाननाश्वाननूचानश्च
३/२/११० लुङ्
(It seems 3/2/110 is to be read in continuation of 3/2/109)
३/२/१२२ पुरि लुङ् चास्मे ।
३/३/१७५ माङ्(इ) लुङ् ।
३/४/६ छन्दसि लुङ्-लङ्-लिटः ।
4 लङ् भूते ३/२/१११ अनद्यतने लङ्
३/२/११६ हशश्वतोर्लङ् च ।
३/२/११७ प्रश्ने चासन्नकाले ।
३/३/१७६ स्मोत्तरे लङ् च ।
३/४/६ छन्दसि लुङ्-लङ्-लिटः ।
३/४/८५ लोटो लङ्-वत् ।
३/४/१११ लङ् शाकटायनस्यैव ।
5 लिट् भूते ३/२/१०५ छन्दसि लिट् ।
३/२/१०६ लिटः कानज्वा ।
३/२/११५ परोक्षे  लिट् ।
३/२/१७१ आदृगमहनजनः किकिनौ लिट् च ।
३/४/६ छन्दसि लुङ्-लङ्-लिटः ।
३/४/८१ लिटस्तझयोरेशिरेच् ।
३/४/११५ लिट् च ।
(३/४/११६ लिङ्ाशिषि ।)
३/४/११७ छन्दस्युभयथा ।
(3/4/115 seems to connect to 3/4/116+117)
6 लिङ् विध्याशिषौ ३/३/९ लिङ् चोर्ध्वमौहूर्तिके ।
३/३/१३४ आशंसावचने लिङ् ।
३/३/१४३ विभाषा कथमि लिङ् च ।
३/३/१४४ किंवृते लिङ् लृटौ ।
(Quoted below also for लृट् )
३/३/१४७ जातुयदोर्लिङ् ।
३/३/१४८ यच्चयत्रयोः ।
३/३/१४९ गर्हायां च ।
३/३/१५० चित्रीकरणे च ।
(It seems 3/3/148, 149, 150 is to be read in continuation of 3/3/147)
३/३/१५२ उताप्योः समर्थयोर्लिङ् ।
३/३/१५६ हेतुहेतुमतोर्लिङ् ।
३/३/१५७ इच्छार्थेषु लिङ्लोटौ ।
३/३/१५८ समानकर्तृकेषु तुमुन् ।
३/३/१५९ लिङ् च ।
(It seems 3/3/159 is to be read in continuation of 3/3/158)
३/३/१६१ विधिनिमन्त्रणामन्त्रणअभीष्टसंप्रश्नप्रार्थनेषु लिङ् ।
३/३/१६४ लिङ् चोर्ध्वमौहूर्तिके ।
(It seems 3/3/164 is inadvertent repetition of 3/3/9)
३/३/१७२ शकि लिङ् च ।
३/३/१७३ आशिषि लिङ्लोटौ ।
३/४/७ लिङ्-र्थे लेट् ।
३/४/१०२ लिङ्-स्सीयुट् ।
३/४/११५ लिट् च ।
३/४/११६ लिङ्ाशिषि ।
३/४/११७ छन्दस्युभयथा ।
(It seems 3/4/115 connects to 3/4/116+117 ?)
7 लोट् विध्याशिषौ ३/३/८ लोडर्थलक्षणे च ।
३/३/१५७ इच्छार्थेषु लिङ्लोटौ ।
३/३/१६१ विधिनिमन्त्रणामन्त्रणअभीष्टसंप्रश्नप्रार्थनेषु लिङ् ।
३/३/१६२ लोट् च ।
(It seems 3/3/162 is to be read in continuation of 3/3/161)
३/३/१६५ स्मे लोट् ।
३/३/१६६ अधीष्टे च ।
(It seems 3/3/166 is to be read in continuation of 3/3/165)
३/३/१७३ आशिषि लिङ्लोटौ ।
३/४/८५ लोटो लङ्-वत् ।
8 लुट् भविष्यतः ३/३/१५ अनद्यतने लुट् ।
9 लृट् भविष्यतः ३/२/११३ अभिज्ञावचने लृट्
३/३/१३ लृट् शेषे च ।
३/३/१४ लृटः सद् वा ।
३/३/१३३ क्षिप्रवचने लृट् ।
३/३/१४४ किंवृते लिङ् लृटौ ।
३/३/१४६ किंकालास्त्यर्थेषु लृट् ।
३/३/१५१ शेषे लृडयदौ ।
10 लृङ् भविष्यतः ३/३/१३९ लिङ्  निमित्ते लृङ् क्रियाऽतिपत्तौ ।
३/३/१४० भूते च ।
३/३/१४१ वोताप्योः ।
(It seems 3/3/140+141 are to be read in continuation of 3/3/139)
Advertisements

One thought on “Usage of different लकार-s for various tenses or moods

  1. It is not

    ३/४/८५ लोटो लङ्-वत् ।

    is not related to the meaning of the लकार, but mandates the formations of लङ् prescribed to लोट्.

    ३/४/१११ लङ् शाकटायनस्यैव । This misquoted rule is also not related to लकारार्थ, but it is also related to formation of conjugation of the लङ् but as below.

    लङः शाकटायनस्यैव॥ ३।४।१११||

    There are many others that does not relate to the mood or tense of the लकार-s. Hence your column कदा does not touch any of the conditions other than listed in the verse cited and are not related with the rules quoted than mere mention of the लट्.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s